Στην Κω μπορείς να ξυπνήσεις μπροστά σε μια αμμουδιά που μοιάζει να μην τελειώνει, να βρεθείς λίγες ώρες αργότερα σε μια από τις πιο οργανωμένες παραλίες του νησιού και πριν δύσει ο ήλιος να κολυμπάς απέναντι από ένα μικρό βραχώδες νησάκι, έχοντας δίπλα στην πετσέτα σου ερείπια ηλικίας περίπου 1.500 ετών. Δεν χρειάζεται να αλλάξεις νησί, αρκεί να διασχίσεις την Κω.
Αυτό είναι ίσως το στοιχείο που αντιλαμβάνεται καλύτερα όποιος δεν αρκεστεί στην παραλία μπροστά από το ξενοδοχείο του. Η Κως δεν διαθέτει απλώς πολλές ακτές, αλλά διαφορετικές εκδοχές καλοκαιριού μέσα σε σχετικά μικρές αποστάσεις. Ο ανοιχτός και ανεμοδαρμένος βορράς, τα μεγάλα τουριστικά παραλιακά μέτωπα, ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του Μαστιχαρίου και, στη συνέχεια, η μετάβαση προς τον κόλπο της Κεφάλου δημιουργούν την αίσθηση ότι το τοπίο ξανασυστήνεται κάθε λίγα χιλιόμετρα.
Το Alfanea βρέθηκε στην Κω και ακολούθησε αυτή τη διαδρομή στην πράξη: Τιγκάκι, Μαρμάρι, Μαστιχάρι, Paradise Beach, Κέφαλος και Άγιος Στέφανος. Το οδοιπορικό που ακολουθεί δεν φιλοδοξεί να ανακηρύξει αυθαίρετα την «καλύτερη παραλία της Κω». Δεν επισκεφθήκαμε κάθε ακτή του νησιού και δεν υπάρχει, άλλωστε, αντικειμενικός τρόπος να αποφασιστεί αν μια μεγάλη αμμουδιά είναι «καλύτερη» από έναν μικρό κόλπο.
Η ερώτηση που προέκυψε στον δρόμο ήταν διαφορετική: πώς γίνεται ένα νησί μήκους λίγων δεκάδων χιλιομέτρων να αλλάζει τόσο πολύ κάθε φορά που φτάνεις στη θάλασσα;
Η Κως έχει ακτογραμμή περίπου 112 χιλιομέτρων και το μεγαλύτερο μέρος της τουριστικής της γεωγραφίας είναι άρρηκτα δεμένο με αυτήν. Μεγάλες αμμώδεις ακτές, οργανωμένες παραλίες, βραχώδεις κόλποι, σημεία με ισχυρούς ανέμους και άλλες περιοχές με πιο ήρεμα και ρηχά νερά συνυπάρχουν στο ίδιο νησί.
Η πρώτη εντύπωση αλλάζει ήδη όταν ο επισκέπτης αφήσει πίσω του την πόλη της Κω και κινηθεί προς τον βορρά. Στο Τιγκάκι, η θάλασσα δεν σε κερδίζει επειδή είναι κρυμμένη σε κάποιον δυσπρόσιτο κόλπο. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι η έκταση. Η αμμουδιά ανοίγεται μπροστά, ο ορίζοντας παραμένει καθαρός και η αίσθηση είναι περισσότερο εκείνη μιας μεγάλης θαλάσσιας λεωφόρου παρά μιας μικρής παραλίας που τελειώνει ύστερα από μερικές δεκάδες μέτρα. Το Τιγκάκι βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του νησιού και αποτελεί εδώ και χρόνια μία από τις βασικές τουριστικές περιοχές της Κω. Μαζί με το Μαρμάρι, ξεχωρίζει για τη λευκή άμμο και τις συνθήκες που ευνοούν το windsurfing.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που κάνει την περιοχή ενδιαφέρουσα. Αν κινηθεί κανείς ανάμεσα στο Τιγκάκι και το Μαρμάρι, συναντά την Αλυκή, έναν χώρο που θυμίζει ότι η βόρεια Κως δεν είναι μόνο ξενοδοχεία και ξαπλώστρες. Η παρουσία του υγροτοπικού τοπίου δίπλα σε μία από τις περισσότερο τουριστικές ζώνες του νησιού δημιουργεί μια παράξενη αλλά γοητευτική αντίθεση: το οργανωμένο καλοκαίρι και το φυσικό περιβάλλον συνυπάρχουν σχεδόν δίπλα δίπλα.
Λίγο δυτικότερα, το Μαρμάρι συνεχίζει το ίδιο μεγάλο κεφάλαιο της βόρειας ακτογραμμής, αλλά δεν αποτελεί απλώς επανάληψη του Τιγκακίου. Η μεγάλη αμμουδιά παραμένει, όπως και η έκθεση στον αέρα, όμως η αίσθηση μεταβάλλεται ανάλογα με το σημείο που θα επιλέξει κανείς. Άλλα τμήματα είναι περισσότερο οργανωμένα, άλλα αφήνουν περισσότερο χώρο ανάμεσα στον λουόμενο και στην τουριστική υποδομή.
Ο ταξιδιώτης που αναζητά beach bar, ομπρέλα, δραστηριότητες και εύκολη πρόσβαση δεν αξιολογεί μια παραλία με τα ίδια κριτήρια με εκείνον που θέλει να βάλει μια πετσέτα στην άμμο και να ακούει περισσότερο το κύμα παρά μουσική. Οι ακτές της Κω προσφέρουν αρκετή ποικιλία ώστε και οι δύο να μπορούν να φύγουν ικανοποιημένοι — πιθανότατα όμως όχι από το ίδιο σημείο.
Και μετά έρχεται το Μαστιχάρι. Δεν βρίσκεσαι απλώς μπροστά σε μια μεγάλη παραλία αλλά δίπλα σε έναν οικισμό που ζει μαζί με τη θάλασσα. Λιμάνι, ταβέρνες, τουριστική κίνηση, πλοία και αμμουδιά συνυπάρχουν σε μικρή απόσταση. Η περιοχή αποτελεί επίσης ένα από τα σημεία του νησιού όπου οι άνεμοι έχουν δημιουργήσει πρόσφορο πεδίο για windsurfing και kitesurfing.Το Μαστιχάρι προσφέρει έτσι κάτι που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε μια βαθμολογία παραλίας, το περιβάλλον. Μπορείς να πας για μπάνιο και η ημέρα να μη σταματήσει όταν βγεις από το νερό. Να περπατήσεις στον οικισμό, να φτάσεις στο λιμάνι, να καθίσεις για φαγητό, να παρακολουθήσεις την κίνηση των πλοίων. Η θάλασσα δεν αποτελεί μια απομονωμένη δραστηριότητα, αλλά τμήμα της ζωής του τόπου.
Όποιος όμως πιστέψει ότι έχει πλέον καταλάβει πώς «μοιάζουν οι παραλίες της Κω», χρειάζεται να συνεχίσει προς τα νοτιοδυτικά. Η απόσταση αρχίζει να μεγαλώνει, το τοπίο αλλάζει και η περιοχή της Κεφάλου ανοίγει ένα τελείως διαφορετικό κεφάλαιο. Ο οικισμός βρίσκεται στο νοτιοδυτικό άκρο του νησιού, ενώ η ευρύτερη περιοχή συγκεντρώνει μερικές από τις γνωστότερες ακτές της Κω. Κάπου εκεί βρίσκεται η Paradise Beach. Το όνομά της δημιουργεί από μόνο του προσδοκίες ίσως υπερβολικά μεγάλες για οποιαδήποτε παραλία. Και όμως, είναι εύκολο να καταλάβεις γιατί έγινε τόσο γνωστή. Εδώ κυριαρχεί η εκδοχή της Κω που μοιάζει περισσότερο με κλασική εικόνα καλοκαιρινών διακοπών: ανοιχτόχρωμη άμμος, καθαρά γαλάζια νερά, οργανωμένη τουριστική δραστηριότητα και μια θάλασσα περισσότερο προσιτή στον μέσο λουόμενο. Το Visit Greece περιλαμβάνει την Paradise μεταξύ των γνωστότερων παραλιών της περιοχής της Κεφάλου και ξεχωρίζει τη χρυσή άμμο της. Είναι μια παραλία για εκείνον που θέλει να φτάσει εύκολα, να έχει διαθέσιμες υπηρεσίες και να περάσει ώρες δίπλα στη θάλασσα χωρίς να χρειάζεται να οργανώσει μια μικρή εξερευνητική αποστολή. Αν αναζητάς απόλυτη ερημιά, η επιλογή σου πιθανότατα βρίσκεται αλλού. Αν θέλεις όμως μια από εκείνες τις παραλίες που μπορούν να εξηγήσουν μέσα σε ένα μόνο πλάνο γιατί εκατομμύρια άνθρωποι συνδέουν το ελληνικό καλοκαίρι με άμμο και γαλάζιο, η Paradise δύσκολα περνά απαρατήρητη.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά της Κω: δεν υποχρεώνει τον επισκέπτη να επιλέξει ανάμεσα στην οργάνωση και στο τοπίο. Σε αρκετές περιπτώσεις επιχειρεί να προσφέρει και τα δύο. Όσο όμως η διαδρομή προχωρά προς την Κέφαλο, το άρθρο αποκτά την εικόνα που θα μπορούσε από μόνη της να γίνει εξώφυλλο. Ο Άγιος Στέφανος είναι διαφορετική περίπτωση. Δεν χρειάζεται να τον παρουσιάσεις ως «την ομορφότερη παραλία της Κω». Η ίδια η σύνθεση του τοπίου αρκεί. Στην άκρη της αμμουδιάς βρίσκονται τα ερείπια δύο παλαιοχριστιανικών βασιλικών. Απέναντι, μέσα στη θάλασσα, βρίσκεται το μικρό βραχώδες Καστρί, με το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Ανάμεσα στα δύο υπάρχει η θάλασσα. Είναι από εκείνες τις εικόνες όπου η ιστορία και οι διακοπές συναντώνται χωρίς να χρειάζεται να στηθεί τίποτε για χάρη του επισκέπτη. Οι δύο παλαιοχριστιανικές βασιλικές βρίσκονται ακριβώς δίπλα στη θάλασσα στον κόλπο Καμάρι της Κεφάλου. Ανακαλύφθηκαν το 1932 από τον Ιταλό αρχαιολόγο Luciano Laurenzi και, σύμφωνα με την επίσημη παρουσίαση του μνημείου, χρονολογούνται στο 469 και στο 554 μ.Χ. Το Καστρί και το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου ολοκληρώνουν το τοπίο απέναντι από την ακτή. Στα περισσότερα ταξίδια, το πρόγραμμα χωρίζει σχεδόν τελετουργικά τις ημέρες: «σήμερα παραλία», «αύριο αρχαιολογικός χώρος». Στον Άγιο Στέφανο ο διαχωρισμός καταρρέει. Μπορείς να έχεις μόλις βγει από το νερό και, μερικά βήματα αργότερα, να περπατάς ανάμεσα στα κατάλοιπα ενός παλαιοχριστιανικού συγκροτήματος. Η παραλία είναι οργανωμένη, διαθέτει αμμουδιά και σε αρκετά σημεία ρηχά νερά, ενώ η επίσημη περιγραφή της περιοχής αναφέρει δυνατότητες για θαλάσσια σπορ. Όμως καμία ξαπλώστρα και καμία τουριστική υπηρεσία δεν είναι εκείνο που μένει τελικά περισσότερο στη μνήμη. Αν η Paradise είναι η Κως της κλασικής καλοκαιρινής καρτ ποστάλ, ο Άγιος Στέφανος είναι η Κως που αρνείται να χωρέσει μόνο στην κατηγορία «παραλία».
Και λίγο πιο πέρα απλώνεται το Καμάρι, ο παραθαλάσσιος οικισμός της Κεφάλου με το λιμάνι του. Η ίδια η γεωγραφία της Κεφάλου έχει δύο πρόσωπα: το παραδοσιακό χωριό επάνω στον λόφο και τον παραθαλάσσιο οικισμό χαμηλότερα. Εδώ η ημέρα μπορεί και πάλι να συνεχιστεί πέρα από το μπάνιο. Θάλασσα, λιμάνι, εστίαση και οικισμός ενώνονται σε μια περισσότερο ολοκληρωμένη εμπειρία. Δεν έρχεσαι απλώς για να «τσεκάρεις» μία παραλία από μια λίστα. Μπορείς να μείνεις στην περιοχή και να αφήσεις τον ρυθμό της ημέρας να γίνει πολύ πιο αργός από εκείνον της πόλης της Κω.
Αν κάποιος μας ρωτούσε μετά το οδοιπορικό «πού να πάω;», η απάντηση δεν θα μπορούσε να είναι ένα μόνο όνομα. Αν θέλεις μια μεγάλη, ανοιχτή αμμουδιά, να περπατήσεις δίπλα στη θάλασσα και να αισθανθείς την έκταση του βόρειου ορίζοντα, το Τιγκάκι και το Μαρμάρι είναι οι πιο χαρακτηριστικές εμπειρίες από αυτές που επισκεφθήκαμε. Αν σου αρέσει η παραλία να αποτελεί μέρος ενός παραθαλάσσιου οικισμού, να συνδυάσεις το μπάνιο με βόλτα, λιμάνι και φαγητό, το Μαστιχάρι αποκτά διαφορετικό ενδιαφέρον. Αν θέλεις την εύκολη, οργανωμένη εκδοχή των διακοπών, με αμμουδιά και εκείνη την απόχρωση της θάλασσας που όλοι περιμένουν όταν ακούν τη λέξη «Paradise», τότε η ομώνυμη παραλία βρίσκεται δικαιολογημένα ανάμεσα στα πιο γνωστά σημεία της Κεφάλου. Και αν θέλεις μία μόνο εικόνα που να συνδυάζει Κω, θάλασσα, ιστορία και φωτογραφία, τότε ο Άγιος Στέφανος δύσκολα έχει πραγματικό αντίπαλο ανάμεσα στις ακτές αυτού του οδοιπορικού.
Στα βόρεια, η θάλασσα απλώνεται σε μεγάλες αμμώδεις γραμμές και ο άνεμος έχει έντονη παρουσία. Στα νοτιοδυτικά, ο κόλπος της Κεφάλου αλλάζει την κλίμακα, την εικόνα και σε αρκετά σημεία τον χαρακτήρα του νερού. Η επίσημη εθνική τουριστική προβολή του νησιού κάνει ακριβώς αυτή τη διάκριση, παρουσιάζοντας τις βόρειες ακτές ως ιδιαίτερα ελκυστικές για όσους αγαπούν τον άνεμο και την Κέφαλο ως μια περιοχή με μεγάλη συγκέντρωση διαφορετικών παραλιών.
Υπάρχουν μάλιστα παραλίες της δυτικής Κω που δεν συμπεριλαμβάνονται σε αυτό το οδοιπορικό ακριβώς επειδή δεν τις επισκεφθήκαμε και δεν θα ήταν έντιμο να τις αξιολογήσουμε σαν να τις είδαμε. Ο Άγιος Θεολόγος, το Cavo Paradiso, το Camel Beach και άλλα σημεία της περιοχής συμπληρώνουν την τεράστια γκάμα των ακτών της Κεφάλου. Το γεγονός ότι δεν μπήκαν στη διαδρομή μας δεν αποτελεί αξιολόγηση της ποιότητάς τους· αποτελεί επιλογή να γράψουμε μόνο για την πραγματική εμπειρία του συγκεκριμένου ταξιδιού.
Αυτό τελικά είναι και το νόημα του «Κως χωρίς φίλτρο». Η Paradise έχει κόσμο επειδή είναι γνωστή. Το Μαστιχάρι έχει αέρα επειδή βρίσκεται στο Αιγαίο. Το Τιγκάκι και το Μαρμάρι έχουν τουριστική ανάπτυξη επειδή εδώ και χρόνια υποδέχονται χιλιάδες ταξιδιώτες. Ο Άγιος Στέφανος δεν χρειάζεται να απομονωθεί από την πραγματική του χρήση για να παραμείνει εντυπωσιακός. Το μεγάλο πλεονέκτημα της Κω δεν είναι ότι κάθε ακτή της μοιάζει ανέγγιχτη. Είναι ότι δεν μοιάζουν όλες μεταξύ τους. Μπορείς να αφιερώσεις το πρωί στη μεγάλη αμμουδιά του βορρά, να διασχίσεις στη συνέχεια το νησί και το απόγευμα να βρίσκεσαι σε ένα τοπίο που σχεδόν αρνείται να θυμίσει εκείνο από το οποίο ξεκίνησες. Αυτό είναι το στοιχείο που δεν αποτυπώνεται σε καμία φωτογραφία όταν τη δεις μόνη της. Χρειάζεται να αφήσεις πίσω σου μία παραλία για να φτάσεις στην επόμενη. Χρειάζεται να συγκρίνεις τον αέρα στο Μαρμάρι με τον κόλπο της Κεφάλου, το λιμάνι του Μαστιχαρίου με το Καστρί απέναντι από τον Άγιο Στέφανο, την οργανωμένη Paradise με τη μεγάλη ανοιχτή γραμμή του Τιγκακίου. Γιατί, μετά από αυτή τη διαδρομή, η πιο ενδιαφέρουσα διαπίστωση δεν είναι ποια παραλία κέρδισε. Και αν υπάρχει τελικά μία παραλία που αξίζει περισσότερο από όλες, αυτή δεν είναι απαραίτητα εκείνη που έχει την πιο λευκή άμμο ή το πιο έντονο γαλάζιο αλλά εκείνη που ταιριάζει στη συγκεκριμένη ημέρα που θέλεις να ζήσεις στο υπέροχο νησί.